Wtorek 21 maja 2019 | Imieniny: Kryspina, Wiktora, Jana

Rejestracja Zaloguj się
RADIO KWIDZYNIAKÓW
AVIVA - SPRAWDZAMY JAKOŚĆ KWIDZYŃSKIEGO POWIETRZA - KLIKNIJ TUTAJ

Puls Kwidzyna > O tym warto wiedzieć

KWARTAŁ PÓŁNOCNO-ZACHODNI KWIDZYŃSKIEJ STARÓWKI

Na początku listopada ruszyły od lat wyczekiwane prace budowlane związane z II etapem Rekompozycji Przestrzennej Zabudowy Starego Miasta w Kwidzynie, której zasadniczym celem jest przywrócenie ładu przestrzennego w niegdyś najważniejszym wnętrzu urbanistycznym Kwidzyna, a także odtworzeniu namiastki klimatu staromiejskiego, co pozwoli miastu odzyskać ważny społecznie i utrwalony historycznie rynek staromiejski, jako przestrzeń ogniskującą życie miasta i jego mieszkańców.

 

Widok Kwidzyna z lotu ptaka z zaznaczonym kwartałem z lat 1933 – 1945. W. Krüger, Stadt und Kreis Marienwerder/Westpreussen – Ein Bildband mit Motiven bis zum Jahre 1945, Braunschweig 1993

 

Po II Wojnie Światowej miasto Kwidzyn zostało wkomponowane w granice państwa polskiego. Ponadto, na skutek wandalizmu Armii Czerwonej oraz decyzji nowych polskich władz - Kwidzyn został pozbawiony historycznej zabudowy w obrębie Starego Miasta.

Pod koniec lat 50-tych podjęto decyzję o zagospodarowaniu przestrzeni dawnego centrum Kwidzyna. W latach 60 i 70-tych XX w. zrealizowano w tym miejscu zabudowę mieszkaniową (w typie blokowym z jednokondygnacyjnym pasażem handlowym wzdłuż dawnej południowo–wschodniej pierzei rynkowej oraz fragmentu obecnej ul. Braterstwa Narodów). Ta nowa zabudowa w dawnej przestrzeni staromiejskiej oraz w bliskim otoczeniu gotyckiej architektury zamku i katedry - kompletnie nie harmonizuje oraz w zdecydowany sposób zaciera dawne podziały kwartalne, a także niektóre historyczne trakty. Wolne od zabudowy współczesnej zostały dwa kwartały przyrynkowe: północno–wschodni oraz północno–zachodni. Pierwszy został zabudowany dopiero w 2011 r. w ramach Rekompozycji Zabudowy Starego Miasta w Kwidzynie. Do dnia dzisiejszego nadal pozostawał nie zabudowany kwartał północno–zachodni, który od prawie dwudziestu lat ukazuje ulegające ciągłej destrukcji, relikty piwnic i murów fundamentowych historycznej zabudowy.    

 

Wytyczne dla nowej zabudowy  

Jako, że obszar dawnego Starego Miasta jest wpisany do rejestru zabytków, to wszystkie prace projektowe i budowlane musiały być poprzedzone studiami historyczno–urbanistycznymi oraz badaniami archeologiczno-architektonicznymi, na podstawie których opracowano wnioski i wytyczne konserwatorskie dla nowej zabudowy i jej otoczenia. Zostały one zawarte także w Miejscowym Planie Zagospodarowania Przestrzennego „Stare Miasto” w Kwidzynie z 2004 roku. Szczególnie istotne były wyżej wspomniane badania archeologiczno-architektoniczne przeprowadzone przez dr Antoniego Pawłowskiego w latach 1994 – 2001, które wniosły wiele wartościowych treści do stanu badań nad rozplanowaniem dwóch kwartałów przyrynkowych oraz rodzajem zabudowy występującej tu na przestrzeni wieków. Ponadto na podstawie pozyskanych ruchomych zabytków archeologicznych autor przedstawił obraz życia codziennego mieszkańców Kwidzyna.  

Nowy projekt zabudowy kwartału północno-zachodniego zakłada zlokalizowanie parkingu podziemnego i wykonania palowania. M.in. w związku z tym zapadły decyzje o rozbiórce reliktów historycznych murów piwnicznych i fundamentowych, odkrytych dwadzieścia lat temu przez Antoniego Pawłowskiego (z pewnymi wyjątkami), a także zdecydowano przeprowadzić badania archeologiczne w obrębie nieprzebadanej dotąd przestrzeni pod rozebraną w grudniu zeszłego roku kamienicą przy ul. Bł. Doroty. Zadania tego się podjął odkrywca wielu stanowisk archeologicznych w tym legendarnego Zantyru (w pobliżu Białej Góry) - archeolog Zbigniew Sawicki z Muzeum Zamkowego w Malborku. Badania prowadzone są w oparciu o decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Gdańsku.  

 

Ciekawe znaleziska  

Po kilku tygodniach prac badawczych zostało odkrytych i zabezpieczonych setki zabytków ruchomych, w postaci fragmentów ceramiki naczyniowej, kości zwierzęcych i kilkunastu zabytków wydzielonych (m.in. obciążniki warsztatu tkackiego, żelaznych gwoździ itp.). Do najciekawszych znalezisk można zaliczyć kościany grzebień oraz znalezione, w trakcie prac rozbiórkowych, średniowieczne żarno nieckowate, prawdopodobnie wtórnie użyte jako budulec elementu kamiennego fundamentu kamienicy. W obrębie omawianej przestrzeni zostały także odkryte zwęglone relikty drewnianej zabudowy mieszkalnej, najprawdopodobniej o konstrukcji szkieletowej, wstępnie datowanej na I poł. XIII w. Ponadto z pozostałego obszaru objętego inwestycją udało się zabezpieczyć inne ciekawe znaleziska takie jak: butelki pochodzące z I poł. XX w. po lokalnych alkoholach (wino, szampan, piwo – Brauerei Hammermühle Marienwerder), kompletne zamki z klamkami i szyldami, pochodzące z jednej rozebranej po wojnie kamienicy oraz kilka średniowiecznych cegieł i fragmentów dachówek typu mnich mniszka. W pierwszym dniu uporządkowywania terenu, w miejscu znajdującej się niegdyś fabryki mydła, wydobyte zostały żeliwne balie i koła młyńskie.

Po zakończeniu badań terenowych rozpocznie się II etap - studyjny w postaci mycia, wyklejania, konserwowania, dokumentowania i opracowywania pozyskanych artefaktów. Punktem finalnym, będzie przekazanie zabytków do zbiorów Pracowni Archeologii Muzeum w Kwidzynie.

Archeolog Zbigniew Sawicki na stanowisku archeologicznym prezentuje kościany grzebień

Archeolog Zbigniew Sawicki na stanowisku archeologicznym prezentuje kościany grzebień


Badania główne i uzupełniające  

Oprócz archeologa Zbigniewa Sawickiego, na terenie objętym inwestycją, za zgodą wszystkich zainteresowanych stron i w porozumieniu z badaczem, już od ponad roku swoje prace realizuje zabytkoznawca, konserwator zabytków, a przede wszystkim miłośnik lokalnej historii - Łukasz Rzepczyński z pobliskiego muzeum. Obecnie zabytkoznawca kończy już kolejne studia związane z konserwacją zabytków - Ochrona Dóbr Kultury, specjalizacja konserwatorstwo w Instytucie Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa, na Wydziale Sztuk Pięknych przy UMK w Toruniu. Pod okiem jednych z najlepszych specjalistów w Polsce pisze pracę magisterską na temat „Północno - Zachodniego Kwartału Rynku Starego Miasta w Kwidzynie, w kontekście historycznym, urbanistycznym, architektonicznym i problematyki konserwatorskiej”. Jest to dokładnie ten sam kwartał, w przestrzeni którego realizowana jest nowa inwestycja Towarzystwa Budownictwa Społecznego Sp. z o.o. w Kwidzynie.

Łukasz Rzepczyński prowadzi w miejscu historycznej zabudowy, uzupełniające badania architektoniczne ocalałych reliktów, które zinwentaryzował przed niespełna dwudziestoma laty Antoni Pawłowski.

- Jednak to właśnie podczas prac rozbiórkowych badania przybrały większego znaczenia. W tym czasie zostały odkryte nowe partie murów, do których Antoni Pawłowski nie miał wcześniej dostępu. Niemalże wszystkie dostępne i zachowane fragmenty murów zostały powtórnie przeanalizowane pod kątem użytego materiału budowlanego, konstrukcji, czy relacji między poszczególnymi murami. Ponadto badaniom architektonicznym towarzyszyły badania historyczne, w tym kwerendy archiwalne w polskich i niemieckich archiwach oraz instytucjach pokrewnych. Udało się także dotrzeć do potomków przedwojennych właścicieli poszczególnych parceli. Zebrany materiał badawczy przerósł moje najśmielsze oczekiwania. W zasadzie można by się pokusić o napisanie monografii czy pracy doktorskiej dla poszczególnych dziedzictw, niemalże całego Starego Miasta oraz przygotowanie wystawy na zakończenie inwestycji – wspomina badacz Łukasz Rzepczyński. - Celem badań architektonicznych jest kompleksowe rozpoznanie substancji historycznej pod kątem konstrukcyjnym, materiałowym, dekoracyjnym oraz funkcjonalno-przestrzennym. Wyniki analiz pozwolą nam zrekonstruować fazy i etapy wznoszenia całej zabudowy kwartału, kształtującej się na przestrzeni wieków (rozwarstwienie chronologiczne), a także dokonać zabytkoznawczej analizy wartościującej, na podstawie której można sformułować wnioski i wytyczne konserwatorskie dla nowej zabudowy i jej otoczenia. To tak... w wielkim skrócie.  

Łukasz Rzepczyński podczas analizowania i wykonywania pomiarów struktury muru wzdłużnego, jednej z kamienic tuż przed rozpoczęciem prac budowlanych Łukasz Rzepczyński podczas analizowania i wykonywania pomiarów struktury muru wzdłużnego, jednej z kamienic tuż przed rozpoczęciem prac budowlanych

 

Układ szachownicowy  

Po lokacji naszego miasta ok. 1233 roku została wytyczona jego przestrzeń na planie nieregularnego pięcioboku, wydłużonego w kierunku południowo–wschodnim z ortogonalną siatką ulic, tworzącą układ szachownicowy z rynkiem na planie kwadratu i ratuszem pośrodku. Łącznie powstało 11 bloków (kwartałów) różniących się od siebie planem oraz powierzchnią, które składały się z dziedzictw (parceli, działek) mieszczańskich. Według historyków niemieckich M. Toeppena i E. Wernickiego najpierw było ich 51 a później 72.

W większości były one własnością pełnoprawnych obywateli miasta (patrycjatu miejskiego), w późniejszych okresach sytuacja ta uległa zmianom. Podział miasta lokacyjnego, na wyżej omówione kwartały, szczelnie wypełniła przestrzeń „grodu” nad Liwą w obrębie murów obronnych. Był to klasyczny model miasta rynkowego. Podobne miasta występowały na terenie całego Państwa Zakonnego. Ich wspólną cechą była regularność spowodowana m.in. dojrzałością warsztatów mierniczych, sprowadzonych z Niemiec przez nowych osadników. W przypadku Kwidzyna, powierzchnia i kształt miasta determinowany został naturalnymi warunkami terenowymi.  

 

Kwartał - kwadrat  

Przyrynkowy kwartał północno-zachodni, w którym w tej chwili trwa inwestycja, został wytyczony w średniowieczu na planie zbliżonym do kwadratu. W jego skład wchodziło sześć przechodzących parceli (dziedzictw, działek budowlanych, domostw), założonych na planie wydłużonego prostokąta. Z kolei w skład jednego domostwa wchodziły następujące elementy: kamienica mieszczańska, która była usytuowana szczytowo do placu rynkowego (o fasadach dwu lub trzy osiowych); oficyna i wewnętrzne podwórze w części środkowej; zabudowania gospodarcze zlokalizowane w tylnych częściach działki (od drugiej poł. XIX w. w kilku przypadkach zmienia się ich funkcja). Poza nieznacznymi przemianami - dokładnie taki układ całego bloku zabudowy (kwartał) pozostał do 1945 roku.

Oceń artykuł
Autor: kasa | Piątek 8 grudnia 2017 | 000 3156
KWIDZYNIACY MAM PROGNOZA POGODY
Prawa autorskie 2010 - 2019 © Puls Kwidzyna | Projekt i wykonanie Studio Siedem